نتيجه از تمام آن چه گذشت ، چنين بر مىآيد كه نه در جمله‌هاى خبرى و نه در قسمت جمله‌هاى انشايى ، چيز قائم به ذات و مستقلى كه از سنخ كلام باشد و كلام نفسى ناميده شود ، وجود ندارد . آرى آن چه مسلّم است ، اين است كه هر گوينده‌اى به ناچار بايد قبل از ايجاد كلام و گفتار خويش ، آن را تصور كند و تصوير و نقشى از آن در ذهن خود داشته باشد و اين تصوير ، يك نوع وجودى است در ذهن كه « وجود ذهنى » ناميده مىشود . اگر منظور طرفداران « كلام نفسى » همان معنى باشد و وجود ذهنى را كلام نفسى بنامند ( 1 ) - ، مطلب درستى است ولى به طورى كه مىدانيد وجود ذهنى اختصاص به كلام ندارد بلكه به تمام افعال اختيارى انسان عموميت دارد و در همهء افعال انسانى وجود ذهنى هست و اگر در تكلم و سخن گفتن ، تصور قبلى و وجود ذهنى لازم است ، از اين جهت است كه كلام يك نوع عمل اختيارى براى گوينده آن است . اين بود ، خلاصه آن چه دربارهء كلام نفسى مىتوان گفت ولى با اين حال اشاعره به وجود چنين كلامى و در نتيجه به قديم بودن قرآن معتقدند كه به يارى خدا در فصل آينده به توضيح و رد آن خواهيم پرداخت .